muhammadkarim
@muhammadkarim
Hamjamiyat dasturchisi
•
1 kun,9 soat oldin chop etildi
code
Kodli post
visibility
8
Python List (Ro‘yxatlar): Asosiy tushunchalar va amaliy usullar
Python dasturlash tilida **List (ro‘yxat)** — bir nechta qiymatlarni bitta o‘zgaruvchida saqlash uchun eng ko‘p ishlatiladigan asosiy ma’lumot turlaridan biri hisoblanadi.
**List-ning asosiy xususiyatlari:**
1. **Tartiblangan (Ordered):** Ro‘yxatdagi elementlar qat’iy tartibda saqlanadi va ularga 0 dan boshlanuvchi indeks orqali murojaat qilinadi.
2. **O‘zgaruvchan (Mutable):** Yaratilgandan so‘ng ro‘yxatga yangi element qo‘shish, mavjudini o‘zgartirish yoki o‘chirish mumkin.
3. **Har xil turdagi qiymatlar:** Bitta ro‘yxat ichida matn, butun son, kasr son, mantiqiy qiymat va hatto boshqa ro‘yxatlar ham saqlanishi mumkin.
lists_basics.py
python
# 1. Ro'yxat yaratish
mevalar = ["olma", "banan", "anor", "shaftoli"]
sonlar = [10, 25, 30, 45, 50]
aralash = ["DevCom", 2026, True, 3.14]
# 2. Indekslash va kesib olish (Slicing)
print(mevalar[0]) # 'olma' (birinchi element)
print(mevalar[-1]) # 'shaftoli' (oxirgi element)
print(sonlar[1:4]) # [25, 30, 45] (1-indeksdan 4-gacha)
print(sonlar[::-1]) # [50, 45, 30, 25, 10] (teskari tartibda)
### Ro‘yxat bilan ishlashda eng muhim metodlar:
- `append(x)` — ro‘yxatning oxiriga yangi element qo‘shadi;
- `insert(index, x)` — ko‘rsatilgan indeks joyiga element joylashtiradi;
- `remove(x)` — qiymati bo‘yicha birinchi uchragan elementni o‘chiradi;
- `pop()` — oxirgi elementni ro‘yxatdan sug‘urib olib qaytaradi;
- `sort()` — ro‘yxat elementlarini o‘sish tartibida saralaydi;
- `len(list)` — ro‘yxatdagi umumiy elementlar sonini hisoblaydi.
list_methods.py
python
dasturchilar = ["Ali", "Vali"]
# Yangi element qo'shish
dasturchilar.append("Olim") # ['Ali', 'Vali', 'Olim']
dasturchilar.insert(1, "Hasan") # ['Ali', 'Hasan', 'Vali', 'Olim']
# Elementni o'chirish
dasturchilar.remove("Vali") # 'Vali' o'chirildi
oxirgi = dasturchilar.pop() # 'Olim' chiqarib olindi
print("Hozirgi ro'yxat:", dasturchilar) # ['Ali', 'Hasan']
print("Umumiy soni:", len(dasturchilar)) # 2
### List Comprehension (Ro‘yxat generatori)
Python tilining eng chiroyli va qulay imkoniyatlaridan biri — bu **List Comprehension**. U orqali bir necha qatorli `for` sikllarini bitta qatorga ixchamlashtirish va yangi ro‘yxat hosil qilish mumkin.
comprehension.py
python
# Oddiy usul:
kvadratlar = []
for x in range(1, 6):
kvadratlar.append(x ** 2)
# List Comprehension usuli (ixcham va tez):
kvadratlar_tez = [x ** 2 for x in range(1, 6)]
print("Kvadratlar:", kvadratlar_tez) # [1, 4, 9, 16, 25]
# Shart bilan filtrlash (faqat juft sonlarni saralash):
sonlar = [12, 17, 24, 33, 40, 55, 60]
juft_sonlar = [n for n in sonlar if n % 2 == 0]
print("Juft sonlar:", juft_sonlar) # [12, 24, 40, 60]